Hatay

Hatay [İ.] Türkiye Cumhuriyetinin en güney bölgesinde yer alan şehir adı.

Hatay kelimesinin etimolojisi hakkında çeşitli söylentiler olmasına rağmen kelimenin kökenine dair sağlıklı bir bilgi yoktur. Mustafa Kemal, Hatay kelimesini Antakya kelimesine tercih etmiş olmasının bilmediğimiz nedenleri olduğu düşüncesini aklımıza getirmektedir. Her şeyden önce Hatay ilinin Türkiye’ye katıldığı günlerdeki gazeteler taranmalı ve Müslüman nüfusun hoşuna gidecek ya da gayri Müslimleri de memnun edecek yazıların olup olmadığı araştırılmalıdır. Hatay bölgesi yüzyıllar boyu Hatti / Hititlerin Eski Mısır, Mittani, Hurri toplumlar arasında çekişme hatta savaş konusu olmuştur. Böylesi önemli olan bu bölgenin Antik çağlarda bile milletlerarası antlaşmalara konu olmaması düşünülemez. Ancak bu yazıda bizim amacımız tarihi konuları detaylandırmak değil Hatay kelimesinin etimolojisini tahlil etmektir.

Ayrıca arkeolojik metinlerde devletlerarası herhangi bir antlaşmada Hatay dediğimiz bölgenin Hatt / Hitit toplumuna verildiğini gösteren bir belge olabilir. Bu açıdan Antakya bölgesinin Hattilere aittir anlamına gelen [Hatt + yay / Хьат + яй] gibi bir ifadenin kullanılmış olma ihtimali yüksektir.

Özetlersek; Hatay kelimesinin aslı, Hatyay (Hat + yay): Hattilere ait, şeklinde olabilir. Bunun anlamı da tam budur. Yay / яй: onların, onlara ait. Yiy / ий: Onun, ona ait demektir. Mustafa Kemal de böylesi bir bilgiye sahip olma ihtimalini de düşünmek gerekmektedir. Bu bir ihtimal; bunun için Antakya iline daha eski bir isim verilerek Hatay’ın dönemin Antakyalılardan önce de var olduğu vurgulanmış olabilir.

M.Ö. 1200 yıllarında Hitit prenslerinin el birliğiyle [Hattane / Хьатит анэ] adıyla şehrin kurulduğu görüşlerini de dikkate aldığımızda şehrin Hattilerle olan isim, siyasi ve coğrafi ilişkisi etimolojik görüşümüzü doğrulamaktadır.

Kelime olarak kök kelime Ha+tı bileşik kelimesidir. Ha: İlk insanı ve canlıyı, tı: baba. Hattı: İnsanın atası anlamını taşımaktadır. Kökenleri Adygelerdir.

Not: Güncellenmiştir.