Cyprus / Kıbrıs / Хыпрыс [İ] Fiziki konumu Anadolu yarımadasına bağlı Doğu Akdenizdeki ada ismi.
Kıbrıs’ı ilk inşa edenler Hattiler olarak bilinmektedir. Hatti / Hitit döneminde adanın adı Alashia olarak bilinir.. Birçok şeyi tekrar etmemek adına Wikipedia’da geçen ”Kibris” ‘ile ilgili kısmı buraya almayı uygun gördüm. Benim yorumum bunların tamamından farklı olacağini peşinen belirtmeliyim.
‘’Kipros ismi konusunda birçok etimolojik kaynak vardır. Türkçede Kıbrıs, Arapça’da Kubrus (Kbruş), Batı ülkelerinde Cyprus, Cypre, Chypre, Gipros ve Cypern olarak isimlendirilmiştir. Hitit kaynaklarında Alaşya diye geçmektedir.
Mısırlılar Asi, Asurlularda Yatnana, İbrani halkları tarafından da Kittim diye adlandırılmıştır.[5] Kypros adı ile ilk defa İyonyalı araştırmacı Homeros tarafından kullanılmıştır.[6] En çok kabul edilen düşünce ise Kıbrıs metali veya Kıbrıs bakırı anlamına gelen Latince aes Cyprium ya da kısaltılmış şekli ile Cuprum kelimelerinden geldiğidir. (Wikipedia)
Kıprus / Cyprus / Къыпрыс kelimesinin muhtemel fonetik yapısı.
Kelimenin baş sesi bildiğimiz K değil. Daha kalın okunan (kh:къ) sesidir. Metinde, Kıprıs şeklinde değil, Kıbrıs şeklinde yazılacaktır. Adıgecede (Çerkeçe) geçen deniz anlamına gelen ”Xı / хы” kelimesindeki ”X” sesi birçok dilde yoktur. Bu durumda kelime ya ”S” sesiyle ya da ”K / Kh” sesiyle yazılmaktadır. Bu da parklı dillerde ”K” veya ”S / C” seeiyle yazıılıp okunmasına neden olmaktadır.
Yorum 1. Kıprıs: Kelimesi, ”K” sesiyle düşündüğümüz zaman bir şeyin ardında, ona bağlı olarak oturan, anlamı taşır. Kelime başındaki Kh / къ sesi (khe-khı) eylemi özne merkezli yapar. Yani bize doğru, bu tarafa doğru oturan anlamı verir.
Prıs / прыс, dediğimizde bizi pek ilgilendirmeyen bir anlatı söz konusu olur. Eylemin önü de belli değil. Ön tarafta, öte tarafta oturan anlamında genel bir anlatı olur.
Prıs / pıs aynı kelimedir. Bir şeyin ucunda oturmak demektir. Bzıwır çığım ”pıs”, (Kuş ağaçta oturuyor) dediğimizde ağacın ucunda, dalında oturduğunu anlarız. ”Kıpısır” dediğimizde birbiriyle ilişkili ana kütleye bağlı olarak diğer bir varlığın oturduğu anlaşılır. Noprıs dersek bilinen öbür istikamete doğru bir şeye bağlı oturan anlamı taşır. Sonuçta iki şeyden birinin diğerine bağlı oturumunu ifade ediyor. Özetle eylemin başına ”kh / къ” gelirse eylemi özne merkezli, bu taraf ”ne / нэ” eylemin başına gelirse bilinen öbür taraf anlamı katar.
Yorum 2. Сyprus kelimenin başındaki sesinin aslının ”X” sesi olma ihtimali yüksektir. Bu sesin olmadığı başka dillerde ”X” sesine en yakın olan ”K” sesiyle ifade ediliyor. İng. Xerox kelimesinin zeroks okunması gibi. Her iki ”X” sesinin farklı okunmasının nedeni, ilgili dilin karşılık gelen bir sese sahip olmayışıdır. Başka ”X” sesinin ”ks” sesinden başka telaffuzu tek bir ses olan karşılığını yitirmiş olmasındandır..
Xıprıs kelimesindeki ”X” sesi (خ) değil daha ince H sesinden de öte bir sestir. Dudaklarınızı hafif açık, nefesinizi üfleyin, elde ettiğiniz ”X” sesidir. Eğer bu ”X” ses ise kelimeyi şöyle çözümlemek doğru olacaktır:
Xı / хы: Adigecede deniz demektir. Prıs: bir ana kütleye bağlı oturan demektir. Öyleyse; Xıprıs dediğimizde, anakaraya bağlı denizde oturan anlamı doğar. Unutmayınız ki X sesi çoğu dilde olmadığı içi K-H-Kh gibi farklı harflerle yazılabilmektedir.
Yorum 3. Cyprus kelimesi Sea+Prıs. (ing): Bu da yukarıda açıkladığımız gibi denizde oturan demektir. Tüm bunlar Anadolu yarımadasına bağlı denizde oturan bir ada tanımlaması yapmaktadır. Kelimeyi, zamanla farklı dilleri konuşan toplumlar, kendi dillerinde kendi ses zevklerine göre yorumlamışlardır. İşte Adigece Kıbrıs kelimesinin etimolojisi budur.
Avrupa dillerinde ”C” harfin kimi zaman ”K” kimi zaman da ”S” şeklinde okunması insanların algısını zora sokmaktadır.