Archipelagos / ἀρχιπέλαγος [Yun.İ.]
Kelime, terim olarak Ege Takımadaları için kullanılıyor. Bildiğiniz gibi, sözcük öbekleri özel isim olarak kullanılabilir. Ancak bu durumun kelime bileşenlerinin ayrı ayrı etimolojisi olduğu gerçeğini değiştirmez. Tezimiz, dilin doğuşunda seslerin anlam içerdiği ve her bir sesin birer kelime olarak oluştuğu, kelimelerin öncelikle yansımadan doğduğu, sonra bazı kelimelerin tanımlamalardan meydana geldiği, dilin başlangıcında ek diye bir kavramın olamayacağı ve birleşik kelimelerin zamanla kökleştikleri, kelimelerin zamanla anlam kaymalarına, anlam genişlemelerine, hatta anlam kayıplarına uğrayabileceği, çeşitli ses olayların olabileceği vb temel görüşlere dayanmaktadır, çünkü dil organizmalar gibi canlıdır üstelik çok daha uzun ömürlüdür. Bunların tamamına da OTEJ TEOREMİ diyoruz.
Archipelagos kelimesinin anlamını sözlükler takımadalar, takımadalar bölgesi, adalar denizi, Ege Denizi şeklinde vermişler. 1
Deniz kelimesinin karşılığı ise Θάλασσα / Thálassa şeklinde karşımıza çıkıyor. Asıl bizi ilgilendiren konu takımadalar kavramının neden archipelagos / ἀρχιπέλαγος ses bileşenleriyle (kelimesiyle) karşılandığıdır. Hiçbir şeyden habersiz biri bana archipelagos / ἀρχιπέλαγος kelimesinin ne anlama gelebileceğini sorsa şöyle yorumlardım.
1. Archipelagos kelimesinin bileşenlerine Ar ç’ıp’e lhegos / Арк|ып|элъагoс şeklinde bir okumaya tabi tutardım. Çünkü herhangi bir dilde beş heceli KÖK bir kelime olmaz, olsa da ben bilmiyorum. Haliyle kelime ya türemiş bir kelimedir veya birleşik bir kelime. Türemiş olma ihtimali de zayıf çünkü zamanı ne kadar geriye saldırırsanız kelimelerde birleşik yapıya rastlarsınız. Ek kavramı daha genç dillerin veya kelimelerin bir özelliğidir. Bu durumda kelimeyi ayrıştırmaya ve anlamlarını da koyarak ilerleyelim.
Ar / Ар: O
Ch’ı: / Ч|ы Yer. Coğrafi nitelik taşıyan tüm kelimelerin kökeni budur. Otokton ve doğal bir sestir. Ardıl dillerde çoğu apostroflu okumalar düzlenmiştir. Buradaki örnekte olduğu gibi. Haliyle ch’ı / Ч|ы kelimesi chı söylemine evrilmiştir. Altta verdiğim p’e / п|э kelimesiyle bileştiği zaman konu daha da anlaşılır olacaktır.
P’e / П|э: İlk anlam yataktır. Başka bir kelimeye bitiştiği zaman da; 1. Yatak, 2. Yer, 3. Mekân, 4. Yuva 5. Geniş bir alanda yaşam merkezi, malik hane gibi anlamları kelimeye katar.
Ch’ıp’e / Ч|ыпп|э: [Ady.İ.] Sınırları belirlenmiş merkez, yer.
Biçim:
Lago: Adıgecede Lhegu / Лъэгу kelimesinden gelmektedir. Kelimenin biçimi lhe + gu / лъэ + гу kelimelerinden oluşmuş bileşik bir kelimedir. Kelimesinden Lh / Лъ sesinin L / Л sesi tarafından yutulmuştur. Ses erozyonlarının bir şekli de budur. Telaffuzu biraz daha zor olan kelimeler aynı ses ailesinden telaffuzu daha kolay olan ses tarafından yutulur. Kelime birleşik bir kelimedir.
Lhe / Лъэ: 1. (İ.) Ayak 2. (F.) Üste çıkma, yükselme, zıplamak, erkeğin çiftleşmesi.gibi anlamlar taşır.
Gu: Kalp, merkez.
Lago / Lhago (Лъагу): 1. (İ.) Ayak altı. 2. Taban. 3. Fiil olarak ayakla çiğnemek.
-S: – dir. İsimlerin sonunda sıklıkla kullanılır. S/Ş versiyonları vardır. Kelimeye kesinlik katar. Bu durumda kelimeyi ve anlamını toparlayalım:
ÖZET:
Archipelagos / ἀρχιπέλαγος:[Yun.İ.] O ayak altı yer/ler. Anadolu’nun ve Yunanistan’ın coğrafi olarak anakara parçası göz önüne alındığında, adaların Ana karadan bakıldığında ayak altı yerler olduğunu tanımlayan bir ifadedir. Kelimenin kökeni bilinemediğinden, zamanla deniz adaları, takımadalar gibi anlamlar yakıştırılmıştır. Bunun çeşitli nedenleri olmasına rağmen en önemli etken dilin zamanla ses kayıpları gibi veya başka nedenlerle değişikliğe uğraması, Kelimenin asli anlamını yitirmesi ve farklı dillerin dile ya da kelimeye hakim olması en önemlisi de Adıgece dilinin bilinemeyişi ve son 200 yıl içerisinde devlet güçünü yitirmiş olmasından kaynaklı dilin yeterince bilinemeyişi gibi nedenler sayılabilir.