Assuva (Aşuwa)1 / Ашыуа [Hit.İ.]
Semantik / Anlam: “Assuwa (Hititçe : 𒀸𒋗𒉿 , romanize edilmiş hali: aš-šu-wa ), Tunç Çağı Anadolu’sunda, Kızılırmak Nehri’nin batısında yer alan bir bölgeydi. Ege, Anadolu ve Mısır yazıtlarında adı geçse de, en çok Hitit otoritesine karşı ayaklanan 22 kasaba veya devletten oluşan bir birliği anlatan Hitit kayıtlarından bilinmektedir. MÖ 13. yüzyılda tarihten silinmiştir.” https://en.wikipedia.org/wiki/Assuwa
Batı Anadolu bölgesinde 22 şehir devletinin Hititlerin baskılarına karşı oluşturdukları askeri, siyasi güç birliği için kullanılan bir ifade. Bu konfederasyonun varlığıyla birlikte kuzeyden mütemadiyen Hatti ülkesini yağmalayan Kaşgalar, güneydeki Mittani tehlikesi, Hitit anlaşma gereği, Truva’ya yapılması gereken yardımını engellemiştir diye düşünüyorum. Konu hakkında bu kadarcık bilgi bizim için yeterlidir.
Konumuzun tam anlaşılması açısından Aşuwa’nın işlevini, kendi çağındaki fonksiyonunun ne olduğunu doğru algılamak gerekir. Dönemin (MÖ 13. yy) şartlarında siyasi ve askeri üstünlük kurmak istiyorsanız atlı birliklere ihtiyacınız olacaktır. Yüzyıllar boyu ulaşım ve savaş aygıtı olarak kullanılan hemen hemen tek varlık at ve çeşitli öldürücü silahlardır. Atlar bir başlarına savaşmayacakları, mutlaka bir binicilerinin olması gerektiği de kesindir. Savaşın vurucu gücünü oluşturacak böylesi bir birliği bugün dahi kurmamız gerekmiş olsa, adını ”Süvari Birliği” (Atlılar Birliği) deriz sanırım. İşte o gün de tam da onu demişler: Aşuwa / Ашыуа. Batı Anadolu ittifakının adı Aşuwa / Ашыуа‘dır. Günümüzde uluslararası askeri ittifakın tek komutanlık emrinde toplanması gibi bir durum. Burada Aşuwa’nın (Atlılar birliği) ortak eğitim almış olma durumu da yüksektir. Prof. Ahmet Ünal Hoca’nın Hitit Devrinde Anadolu, Kitap 1, adlı eserinde ek olarak verdiği Hititler Çağında Anadolu’nun Politik Yapısı adlı ek haritada Aşşuwa şehir devletinin yeri olarak Balıkesir Burhaniye bölgesini Aššuwa için ayrı bir lokasyonu olarak vermektedir. https://jinepsgazetesi.com/2024/09/kokeni-adige-dili-olan-ve-farkli-dillerde-yasayan-bazi-kelimelerin-ornek-cozumlemeleri-11/ Tarihçiler bunu da araştıracaklardır. Şimdi Aşuwa kelimesinin etimolojik tahlilini yapalım.
Emimolojik Tahlil: Aşuwa / Ашыуа
A: Artikel. Kelimelerde sıkça karşımıza çıkar. A+ne: Anne. A+neş: dayı. A+te: Baba. A+teş: Amca, kelimelerindeki (A) artikeli gibi. Çoğu kez insanla ilgili hitap gerektiren isimlerde kullanılır. Ünlem olan ”Ey” kelimesinin etimolojik dayanağıdır.
Şı / Шы: At. Adıge dilinde yaşayan bir kelime.
Wа / Уэ: Vurmak, sürmek ve başkaca anlamlar içerir. Adıge dilinde yaşayan bir kelime. Kelimeyi uwa / |уа (bir şeyin kenarına akan arazi) anlamıyla karıştırılmamalıdır. Psıuwe / Псы|уо [Suyun vurduğu yüksek yer veya suya akan yüksek yamaç] , Psıuşo / Псы|ушъо [Su kenarı düzlük, sahil] gibi
Şıw / Шыу: Atlı, ata binip süren kişi. Adıge dilinde yaşayan bir kelime.
A + şıwa / А + шыуэ: Burada atlı savaşçılara verilen bir isim olarak karşımıza çıkıyor. Aşuwa (Assuwa) kelimesinin özellikle sonunda veya öncesinde tamlama kurar nitelikte başka bir kelime daha olma ihtimali olduğunu da belirtmeliyim.
Not: kelimenin imla farklılıkları özü değiştirmemektedir. Örneğin Batı Adıgecede ”Шыу” şeklinde yazılan kelime Doğu Adıgecede ”Щу’ şeklinde yazılmakyadır. Anlamda bir değişiklik söz konusu değildir.