Life [İng.İ.] Hayat. İngilizce’deki “life” kelimesinin birden fazla anlamı vardır ve bu anlamlar bağlama göre değişir. İşte en yaygın olanları:
”Eski İngilizce
life(dativlif) “canlandırılmış bedensel varoluş; yaşam süresi, doğum ile ölüm arasındaki dönem; bir bireyin doğumundan ölümüne kadar olan tarihi, bir kişinin yaşamının yazılı anlatımı; yaşam biçimi (iyi veya kötü); yaşayan bir şey olma durumu, ölümün karşıtı; Tanrı tarafından Mesih aracılığıyla inananlara bahşedilen ruhsal varoluş,” Proto-Cermen dilinden
*leiban(ayrıca Eski İskandinavca’nın da kaynağı) lif” hayat , beden”, Eski Frizce, Eski Saksonca lif” hayat , kişi, beden” lijf“vücut”, Eski Yüksek Almanca lib“hayat”, Almanca
Leib“vücut”), tam olarak “devamlılık, sebat” anlamına gelir ve PIE kökü *leip- “yapışmak, yapışmak” kelimesinden gelir.”
Metin alttaki siteden google çerisiyle verilmiştir. Oldukça detaylı bilgiler verilmektedir. Kelimenim farklı dillerdeki kullanım şekilleri de mevcuttur. Ancak kelimenin ortaya çıkışı konusunda bilgi yoktur. Aslında bu durum tüm etimolojik çözümlemelerde görüşmektedir. Otej teoremi’nin nedensellik ilkesi konuyu anlaşılır kılmakta ve çözümlemektedir.
https://www.etymonline.com/search?q=life
Лъфэ (лъыфэ)
Anlam / Semantik
Лъфэ / Lhıfe: [Ady.F.] Doğur. Mastar: Lhıfen / лъыфэн: Doğurmak. Bütün canlılar için lhfağe / лъфагъэ: doğum yaptı, kelimesi kullanılır. Birine hakaret anlamında ….”-nın doğurduğu” anlamında ”… ? -m khilhfığ / …? -м къилъфыгъ” ifadesi kullanılır. Kızdan doğma yeğen için, ”pxhurılhf / пхъурылъф; erkekten olma yeğen için khorılhf / къорылъф ifadesi kullanılır.
Hayat doğumla başlar. Tarihin faklı dönemlerde de temeli doğumla başlayan bir hayatı içeren anlamlarda farklı nüanslarla da kullanılmıştır. 13. yüzyılın sonları, “insanlık tarihinde uzun ama belirsiz bir dönem”, Eski Fransızca aage, eage (12. yüzyıl, Modern Fransızca âge) “yaş; hayat, ömür boyu… İspanyolca
Biçim / Morfoloji:
Lhfen / Лъфэн kelimesi bileşiki yapılı bir kelimedir. oluşturan Lhı / Лъы: [Ady..İ] + Fe / фэ [Ady.F.] kelimelerinden oluşmuş bileşik bir kelimedir. Kelime bileşik çekliyle fiildir.
Ses Olayları:
Life: Hayat. [İng.] kelimesi Adıge (Çerkes) dilinde ”doğmak, doğurmak” anlamındaki ”Lhfen / лъфэн kelimesinden evirilmiştir. Adıgecede lhı / лъы: kan, demektir. Anlamı taşıyan iki kelimeden ilki ”Lh / лъ” sesidir. ”Lhı / лъы”kelimesi kendisinden sonra gelen ”Fe / фэ” kelimesiyle bileşirken ”I / Ы” düşmüştür.
Adıgecede ”Lı / Лы” ise ”et” anlamına gelmektedir. Lhı – (Лъы) / Lı – (Лы) ses ilişkisi et ve kan ilişkisinden kaynaklanır. Her iki sesin birliği iki cismin ilişkili olmasından kaynaklanmaktadır. Bu durum özgün ve orijinal dil olmasının bir sonucudur.
Köken / Etimolojisi:
Lhfen / Лъфэн kelimesini oluşturan her iki kelimeyi ”Biçim” başlığında, ses olaylarını da ”Ses Olayları” başlığıyla verdim. Şimdi de bu kelimelerin orta çıkış ve Otej Teoremi, ”varlık – ses -anlam” ilişkine dayalı olarak detaylandıralım.
Lhı / Лъы: Kan, anlamına gelir. Soruyu kendi kendimize soralım. ”Lhı / Лъы neden canlının bedeninde akan o kırmızı sıvıya isim oluyor ve bu sesi çıkardıkımızda neden ses varlık ilişkisiyle bir anlam oluşturuyoruz: Otej teoremine göre ilk sesler mutlaka yansımadan ortaya çıkmış ve anlam kazanarak kelimeleşmştir. Yani ses aynı zaman da bir kelimedir. Öyleyse dilin başlangıcında çok heceli kelime doğamaz. Günümüzde ”Dil bilimin seste anlam olmaz kuramı” yanlıştır ve yeniden tanımlanmalıdır. Şöyle olmalıdır: Başlangıçta her bir ses anlamlı birer kelime niteliğinde doğmuş ve ilk kelimeler oluşmuş, onbinlerce yıl sonraları, peyder pey, bunların birleşimleriyle iki ve üç sesten (kelimeden) oluşan yeni kelimeler ortaya çıkmıştır. İlk kelimemizi açıklayalım. Lhı / лъы: Sürekli ünsüz bir sestir. Hayvanın boğazlanması durumunda çıkardığı sesin yansımasıdır. İlk insanlar canlı bir hayvan boğazı kesildikten sora çıkardığı sesi akmakta olan sıvıya isim olarak verilmiş olmasıyla lh / лъ sesi ortaya çıkmış ve ”lhı / лъы olarak kelimeleşmiştir. Lh’ı / л|ы: [Ady.I.] adam, Lh’en / л|эн: [Ady.Mas/]Ölüm/ Adam olmaktan ölüme kadarki geniş yelpazenin Lh / лъ ses ve kelime ile açıklanıyor olması sön derece arka planı güçlü bir ses, psigoloji, sosyal antropolojik algı ve güçlü bir dil felsefesi olsa gerek.
F / Ф: Bu sesbir şeyi iteklerken veya sürüklen, efor harcarkan çıkardığımız sestir. İstem dışı bir varlığın bir yerden bir yere itilmesi, düşürülmesi, bir yere sığdırılması vb durumları ifade eder. Tefağ: Bir şeyin üstüne düşmek, Fağe: okluğa düşmek, Toplumsal yenilgiye düşmek, Xefağ: suya, kalabalığa düşmek, içlerine düşmek. Fiilin geçisiz halidir. Geçişli hali ”Fın / фын”;[Mas.] bir şeyi sürmek şeklindedir.
Lhfen / лъфэн bileşik kelimesinin taşıdığı ”kanlı sürüm” anlamı zaman içerisinde ”DOĞUM” olayını karşılayan betimleyici bir şekilde dile getiren bir kelime hatta terim olmuştur. Anlam yolculuğuna devam eden bu gelime hayatın tamamını ifade eder bir şekilde bir çok Avrupa dilinde LİFE şeklinde anlam genişlemesine uğramıştır.
Avrupa dillerinde life: hayat olarak İngilizce ve başkaca dillere mal olmuştur. Bu kelimenin Adıge diline ait olduğu gerçeğini yani kelimenin etimolojik kökeni hiçbir zaman ötelemez.