Neşa (Kaneş)2 [Hit.İ.] (MÖ 2800 – 1720)
Neşa (Nış / Ныш): [Ady, İ.] Annemin erkek kardeşi dayı. Kelimesi artikel olan veya nida sesi olan (A) sesini almamış şeklidir.
Biçim / morfoloni:
Nı: [Ady.İ.] Anne. Genel anlam, yalın durum.
Şı / шы: [ Ady. İ.] 1. Erkek kardeş. 2. At.
Nış / ныш{Ady.i.} Dayı. Annenin erkek kardeşi, tanımlamasıyla oluşmuştur.Kelimesi bileşik yapılı bir kelimedir. Kelime sonundaki sesli harf cezimli okuma yapıldığından okunmuyor. Arapçada kelimenin harekesiz okuma durumu gibi.
Neşa (Nış): Dayı anlamına gelir. Günümüzde Türkçede de benzeri yer adlarına rastların. Bu şekil kültürel mirasları sonraki toplumlarda görmek mümkündür.
Kayseri – Kültepe’deki bu yerin diğer adı Kaneş / къэнэш kelimesidir. Neşa >< Kaneş yazımdaki ses hareketliliğinin nedenini yukarıda verdiğimiz örnekleri doğrulamaktadır.
Kelime başındaki Ka / къа ön ek değil kelimedir. (K) sesi ince değil (kaf: ق: къ) şeklinde kalın okunmalıdır.
Khэ / къэ: Kabir demektir.
Khaneş / къанэш: Dayı kabri.
Kültepe bölgesinde bulunan kabirlerde yatan kişilerle krallar arasında akrabalık ilişkilerin incelenmeli ve bu görüşün doğruluğu irdelenmelidir. Bu konuyu en sağlıklı şekilde Hitit tarihçileri çalışacaktır, çalışıyorlardır.
Khaniş şeklindeki okuma kelimesiyle ilgili diğer bir yorumu ortaya çıkarır. Bu da niş kelimesinin (neş değil) farklı bir anlamı olmasına dayanır. Kelime sonundaki şı / щы: üç, demektir. (İnce ş sesi) Yaşayan bir kelime.
Ne: göz, demek, ancak kelime Türkçe göz kelimesi gibi bir şeyin merkezi, bir şeyin aslı gibi anlamlar katar.
Niş(ı) / нищ: Üç merkez. Kaniş: Üç mezar yerin bulunduğu merkez, tanımlaması yapar. Bunu ancak arkeolojik kazılarda çıkan veriler açıklayacaktır.
Adige dilinde, önemli günlerde, önemli gördükleri kişiler veya misafirleri onurlandırmak adına kesilen kurbana da (niş) denmektedir. Adige Xabze’nin uzun ömürlü olduğu bilinen bir gerçektir. Adigelerin özellikle Hatıkhoylarda yakın tarihe kadar sürdürülmüş olan birçok Xabze (Adigelerin yaşam biçimi) kurallarda Hatti, Hitit kültürlerindeki ciddi benzerlikler elbette yadsınamaz. Adige dilinin ses zenginliği, benzeşen seslerin zenginliği etimolojik çalışmaları zorlaştırabilir. Haliyle kelimelerin etimolojik çalışmalarını yaparken alternatif okumaları göz ardı etmemek gerekmektedir. (Ş) ve (K) seslerinin en az beş ayrı versiyonlarının olması bu konuya güzel bir örnektir. Bu kelimenin çok daha fazla çalışmaya ihtiyacı olduğu bir gerçektir.
Son alternatif okıma: Kelimenin sonundaki [Ş] sesi kalın [j / жъэ] sesi ise;
Khenejj / къэнъжъ: En büyük, en kıdemli, en merkezi durumda olan kabir, anlamı çıkar. Rusça’da [knej] diye bilinen Rus beyliklerine verilen kelime ile kökteştir. Bu kişilere Adyge dilinde (Çerkesçesi) [nejj / нэжъ] diye isimlendirilir. İngilizcedeki know kelimesi gibi başındaki ilk harf (k) sesi okunmadan söylenir.
Khenejj / къэнэжъ: En büyük mezar, mezarlatın en büyüğü, en büyük ve en önemli kişinin mezarı gibi anlamlar taşır. Bu durumda kelimenin doğru okunup okunmadığına bakılmalı ve aynı ses değerin atfedildiği başka kelimelerle karşılaştırmalar yapılarak yeni okumalar yapılmalıdır. Bu da Hititologlarımızın işidir.
Şimdilik bununla yetinelim.