“Exit (isim) İngilizece ve
1530’lar (İngilizce’de Latince bir kelime olarak 15. yüzyılın sonları), aslen bir sahne talimatı, Latince’denexit“o dışarı çıkıyor”, üçüncü tekil şahıs şimdiki zaman göstergesiexire“dışarı çık, ileri git, ayrıl”ex-“dışarı” (bkz . örnek- ) +ire“gitmek” (PIE kökü *ei- “gitmek”ten). Ayrıca Latince’den de gelir.exitus“bir ayrılma, bir dışarı çıkma” eylemin ismiexire.
“Bir ayrılış” (aslen sahneden) anlamına gelen kelime 1580’lerden kalmadır. “Bir ayrılış yolu” anlamına gelen kelime 1690’lardan; “ayrılma kapısı” anlamına gelen kelime ise 1786’dan kalmadır. Fiil, isimden türetilmiş yaklaşık 1600 tarihlidir; sahne talimatlarına ve polis raporlarının hantal jargonuna bırakılmalıdır. nlgili:Exited;exiting.
“https://www.etymonline.com/search?q=exit
Kelimede anlam / Semantik.
Ехыт (Yexıt okunur [Ady.İ.ve F.] 1. Yürüyerek bir yerden aşağı veya alt tarafa inecek. 2. Herhangi bir araçtan inecek. 3. Sahne vb bir yerden inecek. 4. Emir kipi olarak ”otu dipten biçecek.” 5. Rakam olarak ”altı” anlamına gelir.
Kelimenin mastan hali ”xın” şeklinde kullanılır. Emir kipinde ”aşağıya in” ifadesi ”ex / ех” (yex okunur) şeklinde ifade edilir.
Biçim / Morfoloji:
Kelimenin kökü ”xı / хы” deniz, sonunda ”-t” sesi Adıge dilinde gelecek zaman bildiren ektir.
Latincedeki ”exitus” kelimesi Adıgece düşünüldüğünde, ”inecektir” şeklinde anlam bulur.
Kelime sonundaki ”-us” eki Türkçedeki ”-dir” ek fiili gibidir adeta anlamı pekiştirir. Günümüzde Anadolu Kabartay Çerkesleri tarafından işlek bir şekilde kullanılmaktadır.
”Xı / хы” Sesin ortaya çıkışı / Fonetik:
”xı / хы” kelimesi denizin dalga sesinin yansımasından doğmuştur. Bram Otej Teoremi’ne göre ”varlık – ses – anlam” ilişkisi nedeniyle, nedensellik ilkesi vardır. ”X” sesi dudaklar hafif açık nefesinizi dışa üflemeniz yeterlidir. Herhangi bir sesli harf almadan da anlam taşır. Bu durum Adıgecenin kök dil olduğunun önemli bir kanıtıdır.
Temel dil biliminde destekleyici bilgiler:
Bram Otej Teoremine göre soyutu somut üzerinden zihnimizde oluştururuz ve anlamaya çalışırız. Bu durumda sıfır rakım özelliğine sahip olan yani sürekli aşağıya dökülen, hep dipte bulunan deniz zihnimizde ALT kavram soyut olgusunu meydana getirir. İlksel Toplayıcı insanların yaşam biçimlerini resmeden bir kelime: Xın. Bir şeyi kökünden orakla biçmek. bir şeyi olduğu yerden bütünüyle almak. Cismin bulunduğu yere göre onüç ayru sesten birisinin sonuna ”X” sesi gelerek bu anlamı kazandırır. Tex (üstünden al). Ćex Altından al. Ux: Bir şeyin kenarından al. Pıx: Bir şeyin ucundan al. Xex: çok şeyin içinden al. Dex: Bir şeyin arasından al. Yix: Bir şeyin içinden al. vb
Ayrıca bayılma eylemininde canlının alta düşmesi bildiren ”MeX / мэХ” fiili kullanılır.
Yine denizin sayılamayan olma niteliği ile insan zihninde çokluk olgusunu, ses/lerin başına gelerek ifade eder. Xet: Su, ekin, kalabalık vb bir çokluğun içerisinde dikilerek var olma. Xefağ: Su gibi sayılamayan bir şeyin içine düşmüş: Xeşon: suyun içinden içinden bir bir miktar içmek. Xex: Çok şeyin içinden almak.
“X” sesinin isimlerin sonuna gelir, kelimeye çoğulluk kavramı katar. Her ne kadar bu ses ek gibi algılansa bile “deniz” anlamına gelen “Xı” şeklinde kelimeleşen, etimolojik kökeni “X” olan otokton sestir. Bu sesin oluşması denizin varlığıyla doğrudan ilişkilidir. Oluşmasında insanın bir müdahalesi yoktur. Ayrıca bu ses evrenin varlığından beri aynı sesi terennüm etmektedir. Yalan söylemesi söz konusu değildir. Bu nedenlerle tek ses halinde kalması onun anlam içermesine engel değildir. Seste anlam olma bu özellik sadece Adıgabzede (Çerkes dilinde) görebilirsin. Diğer diller ise seste anlam olma özelliğini yitirmiştir. İnsan zihninde oluşmuş olan çokluk kavramını onun oluşmasına neden olan “X” sesiyle (kelimesiyle) dile getirmektedir. Ts’ıfıX: İnsanlar. ĆaleX: Çocuklar. WıneX: Evler.
“X” sesi / kelimesi 3. tekil zamirini oluşturur. Kelime 3. kişi çekim zamiri veya 3. işaret sıfatını olan“A” kelimesin sonuna gelerek anlama ”çoğulluk kavramı” kazandırır. Haliyle“A+Xe” dendiği zaman zamir veya sıfat için “onlar” denmiş olur.
Exit / ехыт, kelimesinin bunlardan herhangi bir durumun etkisiyle ”inmek, çıkmak” anlamlarında başka bir dile girmiş olması, zaman içerisinde de bunun yaygınlaşarak kullanılması son derece normaldir.
Adıgece bilen birisinden, kat mülkiyetinin geliştiği günümüzde yangın merdivenlerinden iniş yolunu gösteren bir kelime istemiş olsalardı, muhtemelen ”yexın / ехын: iner” veya ”yexıp’ / ехып|: inme yeri” kelimelerini önerirdi. Zemin kattan dışarı çıkma işareti için ”yićıp’ / ик|ып|: çıkış yeri” derdi.