HAMERA (خَمَرَ) /Хъумэр: (Ar.) Fiil. [“الخَمْرُ” sözcüğü temelde “bir nesneyi örtmek, gizlemek ya da saklamak” anlamına gelir. “Örtünmede, gizlenmede kullanılan şeye” (خِمَارٌ / ḫimārun) denir. Fakat “خِمَار” sözcüğü yaygın kullanımında “kadının başını örttüğü, kapattığı şeyin (başörtüsünün, yaşmağın)” adı hâline gelmiştir. Çoğulu “خُمُرٌ / ḫumurun” şeklinde gelir. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ (Nur/31) “Başörtülerini yakalarının üzerine vursunlar.”] [Bkz. Diğ not:1.]
Kelime farklı kullanım biçimlerine de sahip olması kullanıldığı toplumun yaşam tarzlarına bağlı olarak şekillenmektedir. Kelime Arapçada, dilin kendi yapısı içerisinde şekillenmiş, kullanım biçimi ile de günlük yaşamda yer tutmuştur. Kelimeyi Arapça yönünden ele aldığımızda [Fe Ğe Le] kalıbında, üç heceli bir kelime olduğunu görüyoruz.
Adygece etimoloji tahlilinde (خَ – مَ – رَ) / (Xh – m – r) her birini inceleyelim. Kelimenin yapısı daha net anlaşılacaktır.
خُ / xhu / хъу: 1. [Ady.i.] Erkek, хъу. 2. [F.Emir.] Ol, хъу. 3. Törpülemek, хъо. 4. Üstünü ört, техъу. 5. Örtü: техъо. 6. Kollayan, çoban; ахъо. 7. İçine dolmak [Псэ ихъуагъ: Su doldu.] 8. Perdelemek, perde kapama. Çift köklü. Bileşik isim: [|ухъо], 9. Gözün perdelenmesi. [нэч|уф техъуагъ: Göz üsünde katarakt kapladı.] 10. Canlının, herhangi birinin artması, büyümesi. [чъыгым хэхъуагъ. [Ağaç büyüdü.] Уасэм ахэхъуагъ. [Fiyatlar arttı.]
(خوم/ xhume /хъуme): Ady. Fiil. Kolla, gözet, sarmalayıp örtmek.
(م) / me / мэ): 1. Koku. Kelimeye soyut, mana, işlenmiş değer vb gibi anlamlar katar. (Makam: Müzikte notalı söylem. Makhe: ses. Me: koku. Mekhame: Sesin kokusu yani notalı söylem.
(ر / r / р): İsmi belirtili hali. Özetlersek: (خومر/ xhumer /хъуmeр): Kollayan, koruyan, sarmalayan, örten vb anlamlar içerir. Özel anlam olarak üst örtü için kullanımı öne çıkmıştır.
Kaynak:
1. Bkz. El İsfahani, R. Müfredât, Kur’ân Kavramları sözlüğü, Çev. Türker, Y.,S.516
2. https://www.nisanyansozluk.com/
3..https://lugatim.com/s/B%C4%B0%C3%87K%C4%B0C%C4%B0
4. Develioğlu F.,Osmanlıca – Türkçe Ansiklopedik Lügat,