Pcychologie / Psikoloji / Псэк|олажьэ: [Fr.] Psychologie. [Gr. ve La.] Psychología. Kelimenin kökeni bu dillerden birisi olabileceğine dair baskın bir görüş vardır. Günümüzde tespit edebildiğim (45)den fazla dilde yaygın şekilde kullanılmaktadır. Evrensel ve bilimsel bir terminolojik kelimedir.
Anlam / Semantik / Купк|ыр: 1. İnsanın düşünce ve davranışlarını inceleyen bilim dalı. 2. ruh bilimi, ruhiyat. 3. Kişinin düşünce ve davranışlarına hâkim olan ruh hâli, hâlet-i rûhiye.
Biçim / Morfoloji / Гущы|эпкълэжь: Kelime Fransızca veya latince bir kelime ile Yunanca bir kelimeden meydana gelmiş bileşik yapılı bir kelime olarak bilinse bile bu bilgi hem eksik hem de yanlıştır. kelime üç kelimeden meydana gelmiş bileşik bir kelimedir. Aşağıda detay verilecektir.
Etimoloji / Лъэпсэлэж
Psy: [Ady.İ.] Kelime Adygecedeki [pse / псэ] kelimesinden evirilmiştir. Söylemi de bu şekildedir. Kelimenin anlamı [ruh / can] anlamına gelir. İnsan topraktan yaratılmıştır ancak beden sahibi diğer varlıklar ise sudan yaratılmıştır. Adyge dilinde su: [psy / псы] demektir. Otej teoremin önemli dayanaklardan birisi, ürün ve hammadde ilgili ise bunları ifade eden kelimelerde birbiriyle ilgili olmalıdır. Haliyle su, [psy], can kelimesi de [pse] kelimeleriyle dile getirilmiştir. Bu durumda kelimeler orijinaldir ve kök kelimelerdir.
Cho / К|о: [Ady.F.] 1. Git, emir kipi. 2. Kelime sonlarına gelir ve meslek bildirir. 3. Sonuna geldiği kelimeye mesleki yeterlilik anlamı katar. Qo, khequah / К|о, къэк|уахь: Git. gezin. Lejaqo / Лэжьак|о: İşçi, çalışıcı. Yecaqo / еджак|о: öğrenci.
Loji [logi] / Лажьэ: [Ady.İ.] Çalışma.
Özet: Psychologia / Псэк|олажьэ:[Lat.İ.] İnsanın ruh yapısıyla ve iç dünyasıyla ilgili herşeyi incelemek ve üzerinde çalışan bu işle ilgilenen bilim dalıdır.
Kelimenin oluşum süreci:
Etymonline sözlük bizi destekler nitelikte aşağıdaki bilgileri vermektedir. Burada semantik yorumlama ile birlikte kelimenin tarihsel olarak meydana çıkışına da durgu yapılmaktadır. Ancak burada da kelimenin anlamlı en küçük biçimine inilememekte ve kelimenin [psy] gibi yansıma bir bir seten doğarak [psy] ve [pse] arasındaki ilişki kurulamamaktadır.
“1650’ler, “ruhun incelenmesi”, Modern Latince’den psychologia, muhtemelen 16. yüzyılın ortalarında Almanya’da Melanchthon tarafından Yunanca’nın Latinleştirilmiş biçiminden türetilmiştir psykhē”nefes, ruh, can” (bkz. psyche ) +logia”çalışma” (bkz. -logy ). “Zihin fenomenlerinin bilimi veya çalışması” anlamı, Christian Wolff’un 1748’deki “Psychologia empirica”(1732). Modern davranış bilimleri anlayışı 1890’ların başlarından kalmadır.” https://www.etymonline.com/word/psychology
Psychologia kelimesini oluşturan her üç kelime günümüzde bile Adygecede işlek bir şekilde kullanılan kelimelerdir. Kelimeyi oluşturan [Psy / псы + cho / к|о + logi / лажэ] kelimeleri tamamen Adygece olmakla beraber [Psychologia] terimini oluşturanlar Adygeler değildir. Bunu farklı nedenleri olabilir. Akla ilk gelen Adygelerin yüzyıllar boyunca öte dünya inancına sahip oldukları, ruhların ölmediği inanına sahip oldukları, zamanla insanın ve çeşitli varlıkların şekil değiştirebildikleri, görünmeyen bazı manevi varlıklarla ilişki kurabildikleri, ruhun zamanla geri dönüp geride bıraktıklarıyla görüşebildiği, ayın belli zamanlarındaki bazı davranışların insanın ruhunu etkilediği ve bunlardan kaçınmak gerektiği gibi inanış ve uğraşların yaygın olduğunu biliyoruz. Bu tip inanışlar yakın tarihlere kadar bilinmekteydi. Kelime ve inanışlar insanlar gibi gezer, toplumlar arasında kendine yer edinir. Çerkeslerin baskın gelen mitolojileri, destanları, gerçek tarihi olayları gibi durumlar Karadenizden Avrupaya ulaşmış ve bilimin yaygınlaşmasıyla da bu ve benzeri terminolojiler o dillerde oluşmuş olabilir.
Diğer bir neden, Hazarla Karadeniz arasında oluşarak dünyaya yayılan beyaz insan gittiği yerlere diliyle gitmiştir. Toplumlar ayrıştıkça şiveler, lehçelere; lehçeler dillere dönüşmüştür. Bu süreçte bilimsel çalışmalarla birlikte taşıdıkları kelimelerle yeni kelimeler ve terminolojiler oluşturmuşlardır. Bu durumda oluşturmuş oldukları yeni kelime, yeni haliyle kök dilde bulunmamaktadır, ancak yeni kelimeyi oluşturan bileşen kelimeler kök dillerle bütünleşebilmektedir. Bu da kök dilin izleri genç dillerde yaşadığını bir kanıtı durumundadır.
Psychologia / Псэк|олажьэ kelimesinin yaşadığı bazı dillerin listesi.
| Dil | Kelime | Latin Transkripsiyonu |
|---|---|---|
| Abhazca | Апсихологиа | Apsikhologia |
| Adygece | Псык|олэжь | Psyqolej |
| Türkçe | Psikoloji | Psikoloji |
| İngilizce | Psychology | Psychology |
| Almanca | Psychologie | Psychologie |
| Fransızca | Psychologie | Psychologie |
| İspanyolca | Psicología | Psicología |
| İtalyanca | Psicologia | Psicologia |
| Rusça | Психология | Psikhologiya |
| Yunanca | Ψυχολογία | Psychología |
| İbranice | פסיכולוגיה | psikologyah |
| Latince | Psychologia | Psychologia |
| Portekizce | Psicologia | Psicologia |
| Felemenkçe | Psychologie | Psychologie |
| İsveççe | Psykologi | Psykologi |
| Norveççe | Psykologi | Psykologi |
| Danca | Psykologi | Psykologi |
| Fince | Psykologia | Psykologia |
| Macarca | Pszichológia | Pszichológia |
| Lehçe | Psychologia | Psychologia |
| Çekçe | Psychologie | Psychologie |
| Slovakça | Psychológia | Psychológia |
| Bulgarca | Психология | Psikhologiya |
| Ukraynaca | Психологія | Psykholohiia |
| Hırvatça | Psihologija | Psihologija |
| Sırpça | Психологија | Psihologija |
| Boşnakça | Psihologija | Psihologija |
| Slovence | Psihologija | Psihologija |
| Arnavutça | Psikologjia | Psikologjia |
| Romence | Psihologie | Psihologie |
| Litvanca | Psichologija | Psichologija |
| Letonca | Psiholoģija | Psiholoģija |
| Estonca | Psühholoogia | Psühholoogia |
| Baskça | Psikologia | Psikologia |
| Katalanca | Psicologia | Psicologia |
| Maltaca | Psikoloġija | Psikoloġija |
| Esperanto | Psikologio | Psikologio |
| Endonezce | Psikologi | Psikologi |
| Malayca | Psikologi | Psikologi |
| Gürcüce | ფსიქოლოგია | Psikologia |
| Azerice | Psixologiya | Psixologiya |
| Kazakça | Психология | Psikhologiya |
| Özbekçe | Psixologiya | Psixologiya |
| Türkmence | Psihologiýa | Psihologiýa |
| Kırgızca | Психология | Psikhologiya |
E-Tablolar’a aktar
Yararlanma: